• Dziedzictwo kultury i przyrody
    Dziedzictwo kultury i przyrody
  • Usługi turystyczne
    Usługi turystyczne
  • Turystyka aktywna
    Turystyka aktywna
  • Kultura
    Kultura
  • Sztuka
    Sztuka
  • Warmiński styl
    Warmiński styl
  • Przewodnik po Warmii
    Przewodnik po Warmii

Wieś warmińska

Gmina Dobre Miasto - Łęgno

Opis wsi/historia

Wieś została założona przez wójta Henryka Lutra w latach 1333-1342. Dokument lokacyjny wystawił 13.10.1359 r. biskup Jan Stryprock. Wieś założona na prawie chełmińskim (niem. nazwa Lindenow). Biskup Henryk Sorbom zapisał wsi tereny bagienne nad jeziorem Sawangen, a sołtysowi półwysep (potwierdzone w 1429 r. przez biskupa Franciszka Kuhschmalza, w 1701 r. przez biskupa Andrzeja Chryzostoma Załuskiego). Dn. 9.08.1378 r. Łęgno stało się własnością kanoników dobromiejskich. W XV i XVI w. wieś rozszerzyła swój areał, w 1656 r. były tu 42 łany, w 1695 r. we wsi żyło 146 mieszkańców – 25 rodzin, dwóch sołtysów, 11 chłopów, 4 wdowy, 6 komorników, szewc, pasterz. Do 1939 r. liczba ludności wzrastała, a obecnie wieś liczy 170 mieszkańców. Po II Wojnie Światowej przesiedlono tu ludność zza Buga i centralnej Polski. W 1949 powstał PGR. Majątek Hoening/Kluth w Łęgnie liczył 360 mórg. Właściciel chcąc zwiększyć areał ziemi postanowił wraz z grupą chłopów (Franz Klafki, Otto Kunigk, Kari Block, rodzina Grunenberg) osuszyć jezioro Łęgnowskie. Plan osuszenia opracował inżynier Neef z Królewca a jego realizacje rozpoczęto w latach 1870-1871. Do 1944 r. na lipcową rocznicę zjeżdżała się cała jego rodzina i krewni. Zwyczaj ten przetrwał również po wypędzeniu ich z tych terenów do roku 1969.

Czytaj więcej: Gmina Dobre Miasto - Łęgno

Gmina Dobre Miasto - Orzechowo

Opis wsi/historia

Wieś jest jednym z 21 sołectw gminy Dobre Miasto, zlokalizowanej w północnej części Pojezierza Olsztyńskiego, w centrum historycznej Warmii. Biskup Jan Stryprock wydał dokument lokacyjny wsi Nossberg w komornictwie dobromiejskim dn. 3 października 1362 r. Jednocześnie przeznaczył jej 90 łanów na prawie chełmińskim. 6 lutego 1528 r. mieszkańcy Orzechowa zostali uwolnieni od szarawarku, jaki musieli wykonać na folwarku biskupim w Smolajnach. W 1800 r. wieś Podgórze, jak również Zalesie i Jesionowo nawiedził pożar, niszczący doszczętnie miejscowości. Po 1945 r. wieś została zaludniona przez przybyszów z Wileńszczyzny i Rzeszowszczyzny, z województw warszawskiego i lubelskiego, głównie rolników. Szczególnie widoczny był antagonizm między repatriantami zza Bugu i z centralnych województw. Sytuacja materialna była zła, brakowało żywności, obuwia, ubrań W 1947 r. do Niemiec wyjechały rodziny pochodzenia niemieckiego. W 1948 r. przyjęto nazwę wsi Orzechowo. Wieś zelektryfikowano w 1957 r.

Czytaj więcej: Gmina Dobre Miasto - Orzechowo

Gmina Dywity - Bukwałd

Opis wsi/historia

Wieś w czasach przedkrzyżackich była zamieszkiwana przez plemiona pruskie. 16 września 1344 dostał przywilej lokacyjny na terenie leśnym, natomiast w następnym przywileju z 1352 r. wyznaczono tutaj 40 włók. Kolejno przyjmował nazwy Buchwalt (1338), Buchawld (1615), Buchwalde (1656), a w drugiej połowie XIX w. zarówno Buchwalde, jak i nazwę polską Bukwałd. W roku 1789 była to wieś królewska z 34 dymami, w 1910 r. jako gmina wiejska obejmowała wieś, jak i stację kolejową, miała 864 ha, 94 zamieszkałe budynki z 141 gospodarstwami, 655 mieszkańców. W 1925 r. ziemię powiększono do 1741 ha, zamieszkiwało tutaj 695 mieszkańców (w większości katolików - 632 oraz 63 ewangelików). Przed 1820 rokiem otwarto we wsi szkołę elementarną. Pierwszym nauczycielem był Ignacy Trzciński, syn nauczyciela z Redykajn. Bukwałd zaznaczył też swoją obecność e ruchu polskim w okresie międzywojennym. W plebiscycie w 1920 r. na Polskę oddano 50 głosów, działało Towarzystwo Młodzieży, koło związku Polaków w Niemczech (należeli do niego Jan Andrzejkiewicz i Antoni Kołodziejski. Rodem z Bukwałdu był Franciszek Kellmann (1898-1945), działacz warmiński, uczestnik akcji plebiscytowej, w latach 1920-1936 pracownik polskich konsulatów w Olsztynie i Ełku, współzałożyciel Związku Towarzystw Młodzieży w Prusach Wschodnich i Hufca Wschodniopruskiego ZHP w Niemczech, pracownik Bibliotek Czytelni Ludowych. Uwięziony w Hohenbruch, zwolniony za względu na ciężkie inwalidztwo z I Wojny Światowej. Zginął tragicznie pod koniec wojny.

Czytaj więcej: Gmina Dywity - Bukwałd

Gmina Dywity - Brąswałd

Opis wsi/historia

Duża wieś chłopska, położona w odległości 8 km na północ od Olsztyna. Wieś otrzymała przywilej lokacyjny 29 marca 1337 r., nadany przez wójta warmińskiego Henryka Lutra. W latach 1517-1518 byli tutaj osiedlani chłopi przez Mikołaja Kopernika. W czasie wojny polsko-krzyżackiej nastąpiło częściowe zniszczenie wsi, w połowie XVI w. odbudowana i zagospodarowana. Nastąpiło przemieszczanie osadników z Mazowsza, w tym czasie działała tu szkoła. W XVIII w. chłopi miejscowi pracowali głównie przy spławianiu drewna Łyną. W 1887 r. założono bibliotekę Towarzystwa Czytelni Ludowych, w roku 1896 urodziła się tu słynna poetka i nauczycielka Maria Zientara Malewska. Kościół zbudowano w XIV w., a drugi ok.. 1500 r., który niestety spłonął na początku XVII w. Dziś istniejący kościół został zbudowany w miejscu starego w latach 1894-1896. Brąswałd po roku 1945 został wsią sołecką.

Walory przyrodnicze

Wieś leży w okolicy jeziora Mosąg oraz rzeki Łyny. Usytuowana na wschodnim skraju obniżenia terenu, mocno pofałdowany, bardzo malowniczo wśród wyróżniających się walorów krajobrazowych, w tym licznych małych zbiorników wodnych, stawów i oczek wodnych. Od wschodu rozciągają się lasy, z pozostałych stron otoczona jest gruntami rolnymi z licznymi śródpolnymi kępami zieleni. Piękne widoki rozciągają się już przy wjeździe do miejscowości. Brąswałd posiada punkty, ciągi widokowe.

Czytaj więcej: Gmina Dywity - Brąswałd

Gmina Dywity - Frączki

Opis wsi/historia

Przywilej lokacyjny nadał wsi biskup Jan Stryprock w dn. 14 maja 1358 r., zobowiązując jednocześnie zasadźcę do wybudowania kościoła. Pierwszym właścicielem wsi był Heinrich Fleming von Wusen, który w podarunku od biskupa otrzymał las. Nazwa wsi pochodzi od imienia wiernego, Flemingswald.

Walory przyrodnicze

W krajobrazie wsi wyróżniają się zbiorniki wodne, oczka wodne (za wsią oraz w centrum), bardzo cenne krajobrazowo, obecnie teren wokół nich nie jest zagospodarowany. Ze wsi, wzdłuż drogi do kolonii wiedzie ciekawa aleja lipowa.

Czytaj więcej: Gmina Dywity - Frączki

Gmina Dywity - Gradki

Opis wsi/historia

Gradki stanowiły własność ziemską, należącą do rodziny niemieckiej. W 1920 r. właścicielem był Niemiec, który w wyniku niefortunnych okoliczności (wg opowieści wiódł życie hulaszcze, był bankrutem) stracił majątek. Jego syn oddał majątek na ręce Padwa. Majątek ten obejmował 400 ha zimie oraz 140 ha lasów. W 1930 r. państwo dokonało podziału ziem i sprzedało je rolnikom. W początkowych latach funkcjonowania wsi znajdował się tu mały dworek oraz czworaki, stanowiące mieszkania dla służby. Podczas II Wojny Światowej dworek uległ zniszczeniu, przetrwały jedynie czworaki. Miejscowa ludność, w większości biedna rozkradła pozostałości dworku, przeznaczając je do budowy nowych lub przebudowy starych budynków.

Czytaj więcej: Gmina Dywity - Gradki

Dodatkowe informacje