• Dziedzictwo kultury i przyrody
    Dziedzictwo kultury i przyrody
  • Usługi turystyczne
    Usługi turystyczne
  • Turystyka aktywna
    Turystyka aktywna
  • Kultura
    Kultura
  • Sztuka
    Sztuka
  • Warmiński styl
    Warmiński styl
  • Przewodnik po Warmii
    Przewodnik po Warmii

Wieś warmińska

Gmina Gietrzwałd - Gietrzwałd

Opis wsi/historia

Początkowo nazwa wsi brzmiała Dittrichswald, co oznaczało „dziewiczy las”. Polska nazawa pojawiła się w XVII stuleciu. Lokacji Gietrzwałdu dokonała 19 maja 1352 r. Kapituła Warmińska na pruskim polu Gudikus, wystawiając przywilej lokacyjny sołtysowi Andrzejowi, by ten na tej ziemi, założył na prawie chełmińskim Dytherichwalt. Gietrzwald obdarowano 70 łanami, pozostałe wsie kościelne otrzymały znaczne mniejsze nadania. 27 czerwca 1877r. rozpoczęły się Objawienia Matki Boskiej i od tej chwili Gietrzwałd stał się wielkim sanktuarium – najliczniej nawiedzanym miejscem pielgrzymkowym na Warmii. Głównymi wizjonerkami były: 13 letnia Justyna Szafryńska i 12 letnia Barbara Samulowska. Obie pochodziły z ubogich polskich rodzin. Reakcja na objawienia ze strony pruskiej była zdecydowanie wroga. Wpływ objawień na Warmii (też w Gietrzwałdzie) był ogromny. Rozgłos i znaczenie Gietrzwałdowi nadawali miejscowi mieszkańcy i odwiedzający sanktuarium pątnicy. Dzięki nim wieś stała się w drugiej połowie XIX w. duchowym centrum południowej Warmii. Miejsce objawień Matki Boskiej w Gietrzwałdzie jest jednym tego typu miejscem świętym, uznawanym przez najwyższe władze kościelne w Polsce.

Czytaj więcej: Gmina Gietrzwałd - Gietrzwałd

Gmina Gietrzwałd - Naterki

Opis wsi/historia

Nazwa wsi pochodzi od pruskiej nazwy żmij. Wieś powstała w 1349 r. jako mała osada, dość uboga ze względu fakt, że występowały tu ubogie gleby będące podstawą funkcjonowania gospodarstw i produkcji rolnej. We wsi znajdowały się, więc same małe gospodarstwa. Ludność żyła skromnie. Największe znaczenie dla rozwoju Naterek była budowa stacji kolejowej w pobliżu w 1876 r. Wtedy też powstały tu nowe gospodarstwa, oddalone jednak od dawnej, starej części o kilkaset metrów. W związku z tym faktem wyraźnie zaznacza się podział wsi na dwie części. Po wybudowaniu linii kolejowej część ludności wyjechała w poszukiwaniu pracy i lepszego bytu. Do lat 70’ wieś posiadała własną szkołę zlokalizowaną pośrodku wsi tak, aby była ona dostępna dla mieszkańców w jednakowej odległości (budynek oddano w 1901 r., wcześniej nauczano w domach prywatnych).

Czytaj więcej: Gmina Gietrzwałd - Naterki

Gmina Gietrzwałd - Podlejki

Prezentujemy Państwu nowe wyniki badań nad warmińską wsią. Badania realizowane są przez Katedrę Architektury Krajobrazu i Agroturystyki UW-M w Olsztynie pod kierunkiem dr inż. Wandy Łaguny.

Opis wsi/historia

Wieś lokowana w 1364 roku na prawie chełmińskim. Jest to przysiółek, czyli grupa kilku, kilkunastu zagród, wyodrębniona przestrzennie lub stanowiąca wyodrębnienie innej wsi. W tym przypadku przybiera kształt widlicy. Niemiecka nazwa wsi to Pole(ic)ken. Już w połowie XVIII wieku wieś miała ogromne znaczenie handlowo-komunikacyjne. W 1902 roku wybudowano tu niemiecka szkołę, jako symbol niemieckiej kultury materialnej i cywilizacyjnej. Społeczeństwo wsi stanowiło hermetyczny świat, który rozpadł się dopiero po roku 1945, wraz z napływem ludności z innych regionów Polski.

Czytaj więcej: Gmina Gietrzwałd - Podlejki

Gmina Gietrzwałd - Sząbruk

Opis wsi/historia

Niemieckie nazwy miejscowości to Schönebrücke, Schonbruck, Schonbrek, Schönbrück. Nadano jej pierwszy akt lokacyjny dn. 22 lipca 1363 r. na 68 włókach. Zasadźcą był Konrad, natomiast drugi w 1383 r. W czasie wojen polsko-krzyżackich wieś była spalona. W 1656 r. znajdowało się tu 15 gospodarstw. W 1783 r. wieś liczyła 42 dymy. W drugiej połowie XIX w. funkcjonowało tu Bractwo św. Anny, a na początku XIX w. fabryka organów. Miejscowość została zniszczona przez wojska napoleońskie. W plebiscycie w 1920 r. za Polską głosowały 83 osobym, natomiast za Niemcami 268. W latach międzywojennych istniało koło Związku Polaków w Niemczech. Po 1945 r. Sząbruk był wsią sołecką ze szkołą podstawową. Urodził się tutaj Andrzej Samulowski, (1840-1928) warmiński działacz i wiele innych, znanych na Warmii postaci.

Czytaj więcej: Gmina Gietrzwałd - Sząbruk

Gmina Gietrzwałd - Woryty

Opis wsi/historia

Wieś położona 2 km na północny zachód od Gietrzwałdu. Założona w 1345. Woryty leżą koło Gietrzwałdu znanego z gotyckiego sanktuarium maryjnego położonego miedzy Olsztynem, Olsztynkiem, Ostródą i Morągiem

Walory przyrodnicze

Występuje tu duże zróżnicowanie terenu, co stanowi o atrakcyjności przyrodniczej i turystycznej wsi. Pagórkowata rzeźba terenu, otaczające wieś lasy i łąki łączą się w typowy warmiński krajobraz. W okolicy znajdują się również tereny podmokłe, które są pozostałością po dawnym jeziorze. Woryty leżą wśród łąk i lasów, przez które można wędrować kilometrami spotykając jelenie, dziki, lisy, zające. Nad piękna, kręta rzeką Pasłęką dają się czasem wypatrzyć bobry, które mają tu swój rezerwat. Na bagnach spotyka się czaple, żurawie, dzikie gęsi. Na jeziorach kormorany, nury, kaczki. Nad tym wszystkim nietrudno zobaczyć orła, rybołowa, pustułkę lub kruka. W okolicy występują liczne jeziora (15 jezior), do których trasy prowadzą przez zróżnicowane pagórkowate tereny i lasy.

Czytaj więcej: Gmina Gietrzwałd - Woryty

Gmina Jeziorany - Franknowo

Opis wsi/historia

Niemiecka nazwa miejscowości to „Frankenau”. Wieś oddalona 6 km na pn-wsch. Od Jezioran w kierunku Bisztynka. Założono w roku 1346 na 91 włókach i 74 włókach czynszowych na prawie chełmińskim. Zasadźcą był Prus Heinko. W czasie wojny 13-letniej i ponownie w trakcie działań wojennych w latach 1519-1521 r. oraz wojny polsko szwedzkiej, wieś została zniszczona W połowie XVI w. wieś zasiedlono. W 1688 r. we wsi gospodarowało 23 chłopów, sołtys, 4 zagrodników. W 1820 r. mieszkały tu 455 osoby, w 1939 – 927. Po II Wojnie Światowej zaczęła napływać do wsi ludność różnych narodowości – Rosjanie, Polacy, Ukraińcy. Obecnie we Franknowie mieszka 660 osób.

Czytaj więcej: Gmina Jeziorany - Franknowo

Dodatkowe informacje