• Dziedzictwo kultury i przyrody
    Dziedzictwo kultury i przyrody
  • Usługi turystyczne
    Usługi turystyczne
  • Turystyka aktywna
    Turystyka aktywna
  • Kultura
    Kultura
  • Sztuka
    Sztuka
  • Warmiński styl
    Warmiński styl
  • Przewodnik po Warmii
    Przewodnik po Warmii

Wieś warmińska

Gmina Jonkowo - Wrzesina

Opis wsi/historia

Wrzesina leży w południowej części gminy, przy drodze wojewódzkiej Olsztyn-Morąg. Liczy 389 mieszkańców. Nazwy niemieckie miejscowości to Schoenenberg, Schonenberg, Szombark. Została założona przez kapitułę warmińską w 1352 r., na prawie chełmińskim. W czasie wojny polsko-krzyżackiej w 1519-1521 r. została całkowicie zniszczona. W połowie XVI w. liczyła 27 włók ziemi, z czego większość nie była zagospodarowana. W celu ponownego zagospodarowania ziemi sprowadzono osadników z terenu Mazowsza. W 1579 r. wieś posiadała własny młyn. W 1656 r. gospodarowało w niej 17 chłopów i 2 sołtysów. W 1873 r. było 27 domów. Miejscowość została zniszczona częściowo w trakcie wojen francusko-rosyjskich z 1806 r. Była ponownie odbudowana. W 1820 r. mieszkały w niej 177 osoby, a w 1939 r. - 421.

Czytaj więcej: Gmina Jonkowo - Wrzesina

Gmina Kolno - Lutry

Opis wsi/historia

Niemieckie nazwy miejscowości to Luthen, Lautern. Nazwa związana jest z nazwiskiem wójtów krajowych. Została założona ok. 1333-1342 r. przez wójta Henryka Lutra, jednak zaginął dokument lokacyjny. W 1346 r. Bruno Luter założył karczmę. Zasadźcami byli Henryk, Piotr i Mikołaj. Drugi akt lokacyjny był wystawiony przez biskupa Henryka Sorboma w 1375 r. Mieszkańcy wsi byli zobowiązani do szwaranku na rzecz zamku w Jezioranach, który zniesiono w 1528 r. (przyczynił się do tego biskup Feber). W 1688 r. karczmę prowadził Michał Dost. Była ona wyposażona w jedną morgę ziemi uprawnej. W czasie wojen polsko-krzyżackich i szwedzkich wieś została zniszczona. W 1783 r. wieś liczyła 57 dymów. Dn. 26 sierpnia na południe od wsi 36 niemiecka dywizja piechoty uderzyła na 4 dywizję piechoty rosyjskiej (straty po stronie rosyjskiej). W plebiscycie w 1920 r. głosowano za Prusami Wschodnimi (ok. 700 głosów). Po 1945 r., Lutry stały się wsią sołecką ze szkołą.

Czytaj więcej: Gmina Kolno - Lutry

Gmina Olsztynek - Lichtajny

Opis wsi/historia

Nazwa niem. to Köllmisch, Königlich, Lichteinen. Pierwsza wzmianka o istnieniu wioski pochodzi z 1410 r., kiedy to została zniszczona w czasie wojny polsko-krzyżackiej. W 1475 r. Lichtajny zostały nadane Piotrowi z Gąsiorowa, w późniejszych czasach gospodarzyła tu polska rodzina Radzymińskich. W 1894 r. zbudowano linię kolejową z Olsztynka do Ostródy i we wsi utworzono przystanek kolejowy. W 1871 r. utworzono szkołę podstawową. W 1939 r. we wsi mieszkało 317 osób. Dobrze funkcjonował sklep, karczma, szkoła, poczta, stacja kolejowa. Po II Wojnie Światowej na miejsce wysiedlonej ludności niemieckiej i mazurskiej przesiedlono ludność polską głównie z kresów wschodnich. Zlikwidowano linię kolejową, rozebrano szyny. W 1997 r. we wsi mieszkały 185 osoby.

Czytaj więcej: Gmina Olsztynek - Lichtajny

Gmina Olsztynek - Mierki

Opis wsi/historia

Nazwa niemiecka miejscowości to Mörken. Miejscowość położona na wschód od Olsztynka, przy drodze nr 58.

Walory przyrodnicze

Otoczenie wsi stanowi krajobraz rolniczy z układem pól, użytków rolnych, łąk i pastwisk. Ciekawa jest zieleń otaczająca miejscowość, a także zadrzewienia przydrożne i śródpolne. Nieodłącznym elementem zagród jest zagospodarowane tereny zieleni, często ogrody z różnorodnym składem gatunkowym. Bliskie położenie Jeziora Plusze jest dużym atutem, zwłaszcza dla rozwoju turystyki we wsi. Wieś jest malowniczo położona, otoczona sosnowymi lasami w dolinie.

Czytaj więcej: Gmina Olsztynek - Mierki

Gmina Olsztynek - Orzechowo

Opis wsi/historia

Niemiecka nazwa miejscowości to Nusstal. Wieś leży na uboczu, w odległości 8 km od Swaderek na wielkiej polanie otoczonej bagnami i lasami. Powstała prawdopodobnie w roku 1575 w dobrach kapituły warmińskiej. Założono ją jako osadę młyńską zasiedloną przez Polaków. We wsi istniał kościół wizytowany w 1739 r. przez biskupa Krzysztofa Szembeka. Wedle przyjętego zwyczaju corocznie szła stąd pielgrzymka do Głotowa. Dane z lat 1785 i 1820 określają Orzechowo jako „królewską wieś chłopską”, z 15 dymami i 85 mieszkańcami. Na początku XX w. założono cmentarz katolicki. W 1910 r. z inicjatywy ks. Proboszcza Kierszpowskiego zbudowano kościół katolicki pod wezwaniem Jana Chrzciciela. W 1939 r. mieszkało tu 14 rodzin, była szkoła, dom parafialny dla starszych, kuźnia.

Czytaj więcej: Gmina Olsztynek - Orzechowo

Gmina Purda - Butryny

Opis wsi/historia

Niemiecka nazwa miejscowości to Wuttrienen. Położone są 17 km na południowy – wschód od Olsztyna. Wieś lokowana przez kapitułę warmińską w 1412 roku na prawie chełmińskim. W czasie wojny polsko-krzyżackiej w 1519-1521 roku częściowo zniszczona. W 1863 r. schronili się tu polscy powstańcy. Na początku XIX w. msze w kościele odbywały się w języku polskim. W 1883 r. pracował we wsi działacz warmiński ks. Walenty Barszczewski (1856-1928). W latach 1904-1933 proboszczem miejscowej parafii był ksiądz Wacław Osiński, działacz Związku Polaków w Prusach Wschodnich. Podczas II Wojny Światowej był tu zlokalizowany podobóz jeńców francuskich stalagu 1-B Hohenstain (Olsztynek).

Czytaj więcej: Gmina Purda - Butryny

Dodatkowe informacje