• Dziedzictwo kultury i przyrody
    Dziedzictwo kultury i przyrody
  • Usługi turystyczne
    Usługi turystyczne
  • Turystyka aktywna
    Turystyka aktywna
  • Kultura
    Kultura
  • Sztuka
    Sztuka
  • Warmiński styl
    Warmiński styl
  • Przewodnik po Warmii
    Przewodnik po Warmii

Wieś warmińska

Gmina Purda - Klebark Wielki

Prezentujemy Państwu nowe wyniki badań nad warmińską wsią. Badania realizowane są przez Katedrę Architektury Krajobrazu i Agroturystyki UW-M w Olsztynie pod kierunkiem dr inż. Wandy Łaguny.

Opis wsi/historia

Wieś lokowana w 1357 roku przez Kapitułę Warmińską. Wcześniej znajdowała się tam osada pruska i na przełomie XIV i XV wieku Prusowie stanowili większość mieszkańców. W XV wieku, podczas wojny trzynastoletniej, wieś uległa całkowitemu zniszczeniu. W drugiej połowie XIX wieku była wsią kościelną i gminną zarazem, o zabudowie, która przetrwała do dziś. Klebark Wielki położony jest na trasie z Olsztyna do Giław, nad bardzo malowniczym Jeziorem Klebarskim.

Czytaj więcej: Gmina Purda - Klebark Wielki

Gmina Purda - Nowa Kaletka

Opis wsi/historia

Wieś położona 34 km na południowy wschód od Olsztyna. Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z XVII w. Nazwa miejscowości pochodzi od nazwy smolarza, który pierwszy tu się osiedlił. Wieś została zniszczona podczas pożaru z 1930 r., jednak część zabudowy szczęśliwie zachowała się. Dawniej mieszkańcy wsi zajmowali się zbieraniem grzybów i jagód, po które przyjeżdżały transporty z Królewca. Pomagali także w wyrębie lasu i wywozie drewna. Gospodarka leśna była tu głównym źródłem dochodów, ponieważ gleby były bardzo słabe. Początkowo w całej wsi istniała tylko zabudowa drewniana.

Czytaj więcej: Gmina Purda - Nowa Kaletka

Gmina Purda - Patryki

Opis wsi/historia

Wieś położona ok. 5 km na wschód od Klebarka Wielkiego, przy drodze Klebark - Pasym. W 1350 r. kapituła warmińska nadała Prusowi o imieniu Petriko 10 łanów. Od imienia lennika przyjęła się nazwa majątku jako Peterken, Petricken, Patricken. W 1375 r. po jego śmierci synowie sprzedali majątek. Ponowna lokacja wsi nastąpiła ok. 1400 r., należała już ona do kapituły. W 1450 r. na prośbę sołtysów Ambrożego i Leonarda, kapituła odnowiła zagubiony akt lokalny. W 1455 r. wieś została spalona przez mistrza krzyżackiego Georgia von Schliebena. Ok. 1480 r. wieś odbudowano, natomiast w roku 1547 kapituła nadała 6 łanów sołeckich Konstantynowi Pfaffowi, natomiast sołtys został osadzony na trzech łanach chłopskich. W 1642 r. lenno wróciło do kapituły. Zostało nadane potem Georgowi Hohendorffowi, przybyłemu z terenu księstwa i nawróconemu na katolicyzm. W okresie II Wojny Szwedzkiej wieś ucierpiała. W wyniku zniszczeń wojennych z 1807 r. były tu w 1820 r. tylko 23 chałupy, ale już w 1836 r. było ich 40 i 255 mieszkańców. We wsi istniała szkoła, a od 1895 r. istniała placówka pocztowa. W 1885 r. założono we wsi bibliotekę polską. W 1928 r. wieś liczyła 435 mieszkańców, czynny był młyn. Powstały duże gospodarstwa rolne, w spisie z 1905 r. figuruje duże, 100 hektarowe gospodarstwo Emila Bilitewskiego, właściciela młyna i tartaku, mleczarni i wlanej elektrowni. W 1935 r. we wsi żyło 503 katolików.

Czytaj więcej: Gmina Purda - Patryki

Gmina Purda - Zgniłocha

Opis wsi/historia

Wieś położona na pograniczu Warmii i Mazur w południowej części gminy Purda. Wieś lokowana w XVII w.

Walory przyrodnicze

Największą „atrakcją” przyrodniczą jest jezioro Gim. Jest to jezioro rynnowe o powierzchni ok. 176 ha. Dno ma piaszczyste i muliste porośnięte. Amatorzy wędkarstwa mogą tu łowić węgorza, szczupaka i okonia. Dzięki ciekawym, łagodnym brzegom oraz czystej wodzie jest doskonałym akwenem do czynnego wypoczynku. Wieś otoczona jest kompleksem borów sosnowych i lasów świerkowych Wędrówki piesze w lesie, oraz jazda rowerem po trasie stwarzają możliwość obcowania z przyrodą.

Czytaj więcej: Gmina Purda - Zgniłocha

Gmina Stawiguda - Bartąg

Opis wsi/historia

Niemiecka nazwa miejscowości to Gross Bertung, a pierwotna nazwa Deutche Bertung lub Bertingshusen, Bering. Wieś powstała w 1345 r., natomiast przywilej lokacyjny dał jej wójt Henryk Luter, następnie kapituła warmińska. We wsi funkcjonowała karczma. W 1718 r. znajdował się tutaj folwark kapituły z 60 łanami. Wieś poniosła straty w 1807 r. w czasie przemarszu wojsk napoleońskich. W 1861 r. na 447 mieszkańców, 385 mówiło po polsku. W plebiscycie (1920 r.) zdecydowaną większością głosów wygrały Niemcy. Po wojnie była to wieś sołecka ze szkołą, biblioteką i pocztą.

Czytaj więcej: Gmina Stawiguda - Bartąg

Gmina Stawiguda - Tomaszkowo

Opis wsi/historia

Tomaszkowo położone jest w pobliżu drogi międzyregionalnej Olsztyn-Warszawa. W tym samym roku, co Bartąg (1345) powstaje wieś Tomaszkowo, której założycielami byli Prusowie - bracia Mileszen i Wolfshain.

Walory przyrodnicze

Największe walory przedstawia Jezioro Wulpińskie (Tomaszkowskie), które jest typowym jeziorem morenowym. Składa się z dwóch akwenów, zachodniego i wschodniego, rozdzielonych wrzynającym się głęboko półwyspem Szyla. Powierzchnia jeziora wynosi 730,3 ha, długość 8,3 km, szerokość 2,3 km, maksymalna głębokość 54,5 m. W części wschodniej znajduje się 7 wysp. Od południa okala je korona malowniczych stromych wzgórz moreny czołowej.

Czytaj więcej: Gmina Stawiguda - Tomaszkowo

Dodatkowe informacje