• Dziedzictwo kultury i przyrody
    Dziedzictwo kultury i przyrody
  • Usługi turystyczne
    Usługi turystyczne
  • Turystyka aktywna
    Turystyka aktywna
  • Kultura
    Kultura
  • Sztuka
    Sztuka
  • Warmiński styl
    Warmiński styl
  • Przewodnik po Warmii
    Przewodnik po Warmii

Wieś warmińska

Gmina Biskupiec - Kobułty

Prezentujemy Państwu nowe wyniki badań nad warmińską wsią. Badania realizowane są przez Katedrę Architektury Krajobrazu i Agroturystyki UW-M w Olsztynie pod kierunkiem dr inż. Wandy Łaguny.

 Opis wsi/historia

Niemiecka nazwa wsi to  Kobulten. Położona jest w południowej części gminy Biskupiec. Założono ją jako wieś kościelną około roku 1388, w powiecie szczycieńskim, na polsko-pruskich Mazurach. Wieś powstała na obszernym terytorium 350 włók. W kolejnych wiekach dobra kobułckie często zmieniały właścicieli, co zdaje się tłumaczyć to, że w połowie wieku XIX do wsi należało niespełna 70 włók magdeburskich. W dniu 1 stycznia 1957 roku, na mocy nowego podziału administracyjnego, Kobułty trafiły do gminy Biskupiec i pozostają w niej do dziś.

Czytaj więcej: Gmina Biskupiec - Kobułty

Gmina Biskupiec - Najdymowo

Opis wsi/historia

Nazwa niemiecka to Neudims (zniekształcenie pruskiej nazwy odosobowej, wywodzącej się od nazwiska Prusa Neydima vel Najdyma). Wieś sołecka, położona w pobliżu jeziora Dadaj. Jej nazwa pochodzi prawdopodobnie od pierwszych osadników, którzy przybyli na te tereny po ujrzeniu dymu. Przywilej lokacyjny uzyskało 27 grudnia 1380 r. Przywilej ten zaginął i jego treść znana jest jedynie z wypisu pochodzącego z 1702 r. Wieś liczyła 50 włók na prawie chełmińskim, z tego pięć włók sołeckich. Ponadto istniała tu karczma, z której w 1533 r. płacono 2 grzywny czynszu. Po wojnie z lat 1519-1521 leżały odłogiem 24 włóki czynszowe, a do 1533 r. obsadzono jedynie dwie. Zajęli je osadnicy z Mazowsza - Kokowski i Grochowski. W 1783 r. wieś liczyła 39 domów, a w 1820 r. mieszkały 266 osoby, w 1848 r. – 367, w 1939 r. 795. Szkoła powstała prawdopodobnie przed rokiem 1827, językiem nauczania był polski, a religii uczył Maciej Barlewski. W 1935 r. szkoła miała 103 uczniów i trzech nauczycieli. W 1886 r. powstała we wsi biblioteczka polska Towarzystwa Czytelni Ludowych. W okresie 1920-1939 działał tu mąż zaufania Związku Polaków w Niemczech.

Czytaj więcej: Gmina Biskupiec - Najdymowo

Gmina Biskupiec - Rzeck

Inwentaryzacja krajobrazowo - urbanistyczna  Inwentaryzacja wybranego miejsca  Matryca miejscowości Inwentaryzacja wybranego sektora Panorama 1 Panorama 2 

Opis wsi/historia

Wieś znajduje się ok. 3 km od Biskupca. W 1382 r. wydano dokument lokacyjny na mocy, którego powstała miejscowość. Jednakże lokacja została przeprowadzona dopiero w 1426 r. przez biskupa Kuhschmal’a, a Rzeck został ofiarowany Anastazji, wdowie po Polaku i jej synowi. Wieś stała się siedzibą bartników biskupich, którzy uiszczali czynsz wyrobami pszczelarskimi. W tym samym okresie planowano budowę kościoła, lecz do tego nie doszło, a wieś została zniszczona w czasie wojny 1519-1521. Po wojnie nastąpił rozwój szkolnictwa. W roku 1827 powstała szkoła, a w 1886 biblioteka. W latach 60’ i 70’ powstał ośrodek kulturalno-oświatowy – świetlica „Klub prasy i książki” (klub „Ruchu”). Organizowano w nim zabawy taneczne, imprezy okolicznościowe, turnieje, teatrzyki, działało Koło Gospodyń Wiejskich. Świetlica była przeznaczona na bibliotekę, kiosk, wypożyczalnię sprzętu gospodarstwa domowego. Na początku ubiegłego stulecia był to Wiejski Dom Kultury tzw. Jugenheim. W latach 30’ funkcjonowała tu piekarnia utworzona przez Rosjan, następnie należała do Urzędu Miasta, znajdowała się w niej przychodnia. Ostatni Warmiacy opuścili wieś w stanie wojennym. Szkoła istniała do lat 70’.

Czytaj więcej: Gmina Biskupiec - Rzeck

Gmina Biskupiec - Wilimy

Opis wsi/historia

Niemiecka nazwa miejscowości to Willms, wcześniej Suszekaym. Dnia 3 maja 1359 r. biskup Stryprock wystawił dokument lokacyjny. Zasadźcy, Prusowi imieniem Suse, przyznano 40 włók na prawie chełmińskim, w tym cztery sołeckie. Po wojnie z lat 1519-1521 sześć włók leżało odłogiem, natomiast w 1586 r. wieś była już całkowicie zagospodarowana, istniały tu wówczas dwie karczmy. W 1827 r. we wsi była szkoła, a językiem nauczania był język polski. W 1783 r. Wilimy liczyły 30 domów. Podczas wyborów do sejmu Rzeszy w 1893 r. na polskiego kandydata ks. Antoniego Wolszlegiera, padło tu prawie 80% głosów. W okresie 1920-1939 na terenie wsi działał mąż zaufania Związku Polaków w Niemczech. Dużą rolę przypisuje się Janowi Benke.

Czytaj więcej: Gmina Biskupiec - Wilimy

Gmina Dobre Miasto - Cerkiewnik

Opis wsi/historia

Niemiecka nazwa miejscowości to Münsterberg. Przez mieszkańców nazwany był Miłą Górą. Cerkiewnik położony jest 4 km od drogi krajowej nr 51 Bartoszyce-Olsztyn. Wieś założona przez biskupa warmińskiego, Henryka Sorboma w 1383 r. na 70 włókach. W 1397 r. przeszła na własność kapituły kolegiackiej w Dobrym Mieście. W czasie wojny polsko-krzyżackiej w latach 1519-1521 został spustoszony i 23 włóki nie posiadały już gospodarzy. Wieś została odbudowana w XVI w. Z okolic Cerkiewnika wysyłano modrzewie do budowy masztów dla floty kaperskiej króla Zygmunta Augusta. W 1783 r. we wsi było 50 chałup, w roku 1818 mieszkało tutaj 296 osób, przed II Wojną Światową, 578 osób. Ludność niemiecka przesiedliła się po wojnie do Niemiec, natomiast we wsi zamieszkały osoby z terenów Litwy i Polski środkowej. W 1978 r. mieszkało tu 528 osób, a dziś 450.

Czytaj więcej: Gmina Dobre Miasto - Cerkiewnik

Gmina Dobre Miasto - Głotowo

Opis wsi/historia

Pierwsze wzmianki o Głotowie związane są z pojawieniem się we wsi sołtysa z Ornety, Wilchela, a pierwszymi mieszkańcami byli Prusowie. Niemiecka nazwa miejscowości to Glottaü. Okolica leżąca na wschodnich rubieżach była często grabiona przez pogańską ludność. W 1300 r. nastąpił najazd Litwinów. Mieszkańcy wynieśli wówczas z kościoła Najświętszy Sakrament by uchronić go przed profanacją, zakopując go w znacznej odległości od świątyni. Wieś została zniszczona, a kościół spalony. Po wielu latach pewien rolnik znalazł ukryty w ziemi kielich, a w nim nienaruszoną hostię. Jak głosi legenda woły ciągnące pług uklękły, podkreślając tym samym niezwykłość tego wydarzenia. Wiadomość o cudownym znalezieniu hostii rozeszła się wśród ludu, kielich przeniesiono w procesji do kościoła w Dobrym Mieście. Tymczasem hostia po raz kolejny wracała do Głotowa na miejsce, gdzie była zakopana. Wobec woli bożej wzniesiono kościół ku czci Bożego Ciała. W połowie XIV w. zbudowano drugi kościół z kamienia i cegły i od tego czasu Głotowo stało się miejscem pielgrzymkowym.

Czytaj więcej: Gmina Dobre Miasto - Głotowo

Dodatkowe informacje